Zamknięci ostatnio w domach z innym członkami rodziny możemy dość dobitnie doświadczać różnicy naszych charakterów. Tego jak różnie podchodzimy do tych samych spraw. Jak różnie radzimy sobie z istniejącymi wyzwaniami i jak cholernie potrafimy się nawzajem irytować.
Łączą nas jednak relacje rodzinne, zatem staramy się być w naszych reakcjach nieco pobłażliwi. Co jednak w sytuacji, kiedy takie same różnice występują między ludźmi w pracy i w ramach zespołów, w których działamy.
Pierwsze co warto zrobić to uświadomić sobie skąd się one biorą i czemu ludzie kierują się różnymi i odmiennymi przekonaniami.
Analiza transakcyjna i driver’y
Zacznijmy od tego, że analiza transakcyjna to jedna z teorii psychologicznych wyjaśniająca m.in. motywy ludzkich zachowań. W jej ramach stworzono termin „driver”, który opisuje zjawisko nieuświadomionych przekazów popychających nas do określonego myślenia i postępowania. Mówiąc krótko, to takie nasze wewnętrzne nakazy, których spełnienie powoduje, że czujemy się „ok”. Jeśli ich nie realizujemy obniża się nasz nastrój, spada poczucie własnej wartości i stajemy się rozdrażnieni i poirytowani.
Wszystko zaczyna się od wewnętrznego MUSZĘ! Muszę być silny, muszę być doskonały, muszę się śpieszyć, musze się starać, muszę sprawiać przyjemność.
To pięć głównych nakazów (driver’ów) kierujących ludźmi. Przeważnie jest tak, że jeden z nich jest tym dominującym u każdego z nas. Czasami dwa lub trzy z nich równomiernie dominują nasze zachowania. Częściej jednak jedynie w słabszym stopniu dopełniają ten dominujący. Z tego powodu zwykle nie mamy problemu ze wskazaniem tego, który jest w naszym przypadku kluczowy.
5 nakazów (driver’ów)
Każdy z nakazów wpływa nie tylko na to jak się zachowujemy, ale również definiuje nasz styl pracy. Każdy z nich ma swoje pozytywne, jak i negatywne oblicze. Każdy ma też „przyzwolenie”, którego możemy sobie udzielić, aby zniwelować nieco jego dominację. Choć nie czarujmy się, tendencja pozostaje i szczególnie w sytuacjach stresowych lub kiedy na zmęczeniu wchodzimy w tryb działania na „autopilocie” z pewnością da o sobie znać.
Warto znać swój nakaz, ale i nakazy swoich bliskich lub członków zespołu, aby rozumieć ich motywy działania. Czasami też warto znać „przyzwolenie”, które może ich w tym nakazie wyhamować.
Bądź silny
Osoby z tym nakazem doskonale radzą sobie z trudnymi sytuacjami i presją czasu. W sytuacjach kryzysowych potrafią zachować zimną krew. Są wytrwałe i pracowite. Nie poddają się w obliczu niepowodzeń. Swoim zachowaniem dają innym poczucie bezpieczeństwa. Można odnieść wrażenie, że trwale i nieustępliwie stoją na posterunku, że zawsze można na nich polegać.
Jednocześnie jednak niechętnie proszą o pomoc, nawet w sytuacjach w których, byłoby to zdecydowanie zalecane. Mają bowiem przeświadczenie, że ze wszystkim muszą sobie poradzić same. Jest to szczególnie niebezpieczne przy złożonych projektach, bo nie zasygnalizują z wystarczającym wyprzedzeniem zaistniałego ryzyka lub zagrożenia. Będą za to starały się same z nim uporać intensyfikując swoją pracę.
Są często odbierane jako osoby chłodne emocjonalnie, które nie okazują uczuć. Wszystko dlatego, że w ich głowie nieustannie kołacze nakaz „musze dać radę”, „muszę zacisnąć żeby i iść do przodu”, „muszę pokazać, że jestem silny nawet gdy mi tej siły braknie”, „muszę pokazać spokój, choć tak naprawdę się boję” i wreszcie klasyczne „ja zawsze dam radę. Jak nie ja, to kto?”
Przyzwolenie: Masz prawo być zmęczony i prosić o pomoc. Masz prawo wyrażać swoje potrzeby – one nie są słabością. Świadczą jedynie o tym, że jesteś świadomy siebie.
Bądź doskonały
Te nakaz tworzy osoby perfekcyjne i idealne. Staną na głowie i zaharują się, aby tylko osiągnąć wyznaczoną sobie poprzeczkę. Ich raporty są wymuskane. Ich imprezy porażają wirtuozerią i dbałością o szczegóły. Tu nie ma miejsce na przypadek, czy jakiekolwiek uproszczenie. Są bardzo staranne i uporządkowane. Tworzą szczegółowe plany postępowania i listy zadań.
Jednocześnie jednak bywają mało elastyczne w swoich działaniach. Nierzadko stawiają wygórowane wymagania nie tylko sobie, ale i innym i są wiecznie z nich niezadowolone. Nie dają przyzwolenie na błędy, a kiedy już je popełnią nie radzą sobie z tą sytuacją. Przymus perfekcjonizmu odbiera im umiejętność cieszenia się życiem, a wszystko w nim jest zero-jedynkowe. Albo idealne, albo fatalne – nie ma nic pomiędzy. Wiele spraw i rzeczy zabiera im wiele czasu, bo muszą je dokładnie sprawdzić. Ciężko im też podejmować szybkie decyzje, bo wszystkie aspekty muszą być dokładnie zweryfikowane, aby uniknąć błędu.
Wewnętrzny głos szepcze im nieustanie: „sprawdź”, „popraw”, „osiągnij doskonałość”, „uważaj na błędy”
Przyzwolenie: Jesteś w porządku tu i teraz. Jesteś wystarczająco dobry taki jaki jesteś.
Śpiesz się
Osoby, u których dominuje ten nakaz ciągle się śpieszą, ciągle coś optymalizują i nieustannie myślą w jaki sposób zrobić jeszcze więcej rzeczy w tym samym czasie. Kiedy mają mnóstwo na głowie czują przypływ energii i szukają najsprytniejszych rozwiązań na skończenie działania. Niekończąca się lista zadań i bycie w niedoczasie to dla nich standardowa sytuacja. Działanie ma być szybkie, bez rozważania zbyt wielu opcji. Liczy się tylko, aby jak najszybciej je odhaczyć i przejść do następnego. Chwila przestoju, czy niedziałania to porażka i strata czasu. Wypoczynek, to zupełnie zbędny kaprys i bezproduktywna ekstrawagancja.
Niestety w ich przypadku pośpiech często rzutuje na niską jakość działania. Wielość realizowanych jednocześnie działań powoduje, że żadnego z nich tak do końca nie przeżywają i w żadne z nich nie są na 100% zaangażowani. Czasami można odnieść wrażenie, że są myślami gdzieś indziej niż tu i teraz, bo myślą już o kolejnych zadaniach.
Wewnętrzny głos udziela prostych i jednoznacznych instrukcji: „szybciej”, „więcej”, „pośpiesz się”
Przyzwolenie: Masz prawo odpocząć i zregenerować siły. Masz czas na spokojne zrealizowanie zadania.
Staraj się
To przypadek nieco zbliżony do powyższego. Przy czym tutaj akcent nie pada na szybkość, tylko na ilość i skomplikowanie. „Wyznawcy” tego nakazu najczęściej mają rozpoczętych wiele zadań, ale i tak cały czas rozglądają się za czymś nowym. Jeszcze jeden projekt, jeszcze jedno zadanie to dla nich żaden problem. Z chęcią zagłębią się w niuanse i wielowątkowość jakiegoś zagadnienia, nawet wtedy kiedy mieli wykonać w tym zakresie proste i nieskomplikowane zadanie. Kreatywność, innowacyjność i wielokierunkowe myślenie to ich znak rozpoznawczy. Za wszystko biorą się z entuzjazmem i energią, którą obdzielają innych.
Tak wszechstronne i wielowątkowe myślenie często powoduje brak skupienia na samym terminie wykonania. Osoby z tym nakazem często biorą na siebie za dużo obowiązków i zadań. Pracują więcej niż inni, ale ten nakład pracy nie przekłada się na efekty. Nawet przykładowe proste zrobienie kanapek dla dzieci, może zamienić się w kreatywne i czasochłonne wycinanie buziek z wędlin, serów i warzyw.
To co kieruje działaniem tych osób, to podświadomy przekaz „staraj się, żeby Cię docenili”, „skoro dostajesz więcej zadań, to znaczy że jesteś ważny”, „nowe jest ciekawe”, „wykaż się”
Przyzwolenie: Masz prawo do ograniczonej liczby zadań, tak abyś skończył je spokoju i komforcie.
Sprawiaj przyjemność
Ten nakaz przenosi uwagę z siebie na innych. Osoby, u których on dominuje doskonale wyczuwają i odgadują nastroje i potrzeby innych osób. Starają się zarazem na nie odpowiedzieć zanim ktokolwiek je o to poprosi. Dają drobne prezenty, robią miłe przysługi i dbają o dobrą atmosferę. Zwykle są ciepłe i oddane innym. Cenią sobie harmonię i brak konfliktów.
Zatapiając się w tym oddaniu innym często zapominają o sobie lub przesuwają swoje potrzeby na plan dalszy jako mało ważne. Nie potrafią odmawiać, być asertywne ani egzekwować zobowiązań lub obietnic innych. Zależy im na tym, aby po prostu „było fajnie”. Gubią swoją osobowość starając się przypodobać wszystkim. Nie potrafią zawalczyć o swoje.
W ich głowach nieustannie wybrzmiewa nakaz: „zadbaj o innych”, „zrób im dobrze”, „poświęć się dla innych”, „dobro innych jest ważniejsze niż Twoje”.
Przyzwolenie: Masz prawo zadbać o siebie, Ty też jesteś ważny. To jest dobre i Cię rozwija.
Teraz kiedy znasz już 5 nakazów możesz stwierdzić, które z nich kierują Twoim życiem. Znasz ich silne i słabe strony dzięki czemu możesz z nich świadomie korzystać. Możesz też dać sobie zgodę na odpowiednie przyzwolenie i uwolnić się od nadmiernego dyktatu kluczowego nakazu.
Jeżeli jesteś menedżerem zespołu możesz przyjrzeć się jego członkom i postarać się rozpoznać ich „drivery”. Dzięki temu lepiej dopasujesz zadania do ich stylu pracy. Zawczasu wygasi potencjalne konflikty i zadbasz o lepszą komunikację, która dotrze do ich kluczowego nakazu.
